Milli Eğitim Bakanının Rehber Öğretmenlere Sözü Havada Kaldı

Millî Eğitim Bakanlığına (MEB) bağlı eğitim kurumlarında görevli Rehber Öğretmen/Psikolojik Danışmanların atama süreçleri, mevcut norm kadro yönetmeliği hükümleri nedeniyle ciddi bir yetersizlik sorunu yaratıyor. Öğrenci başına düşen rehber öğretmen sayısındaki bu dengesizlik, okullardaki psikolojik danışmanlık hizmetlerinin etkinliğini düşürerek binlerce öğrencinin mağduriyetine yol açıyor.

Yönetmelik Çerçevesi ve Uygulama Engelleri

Rehberlik alan öğretmeni norm kadrosu, Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Eğitim Kurumları Yönetici ve Öğretmenlerinin Norm Kadrolarına İlişkin Yönetmelikhükümleriyle belirlenmektedir. Bu hükümler, uygulamanın temelini oluşturmasına rağmen, sahada aksaklıkların ana kaynağı haline gelmiştir.

● Genel Norm Hesabı: Yönetmeliğin ilgili bölümü olan Madde 21- (3), norm kadro tahsisini şu kritere bağlamaktadır:
“Özel eğitim kurumlarında çırak/öğrenci sayısının 100 ve 100’ün katlarına, diğer eğitim kurumlarında ise çırak/öğrenci sayısının 500 ve 500’ün katlarına ulaşması hâlinde her defasında ilave olarak 1 rehberlik alan öğretmeni norm kadrosu daha verilir.”
Okullardaki norm güncellemelerinin 500 öğrenci ve katları esas alınarak yapılması, mevcut personel atamalarının ihtiyacı karşılamakta yetersiz kalmasına neden olmakta; bu durum, psikolojik danışma hizmetleri ile rehberlik faaliyetlerinin yürütülmesinde önemli sorunlara sebebiyet vermektedir.

● İlkokullarda Durum: Aynı yönetmelikte yer alan Madde 21- (2), (b) hükmü ise ilkokullar için farklı bir alt sınır tanımlamaktadır:
“İlkokullarda öğrenci sayısı 300, ortaokul, imam hatip ortaokulları ve anaokullarında öğrenci sayısı 150 ve daha fazla olanların her birine 1 rehberlik alan öğretmeni norm kadrosu verilir.”

Erken yaş grubu öğrencilerin rehberlik ve psikolojik danışmanlık hizmetlerine olan kritik ihtiyacı göz önüne alındığında, 300 öğrenci sayısına bağlı norm tahsisinin çok sayıda öğrenciyi desteksiz bırakacağı açıktır.

Öğrencilerin erken yaş dönemlerinde fark edilip sunulamayan psikolojik destek, ilerleyen dönemlerinde çözülemeyen sorunlara yol açmaktadır. Ortaokul ve Lise çağında hem işleyişi zor hem de olumlu sonuç alınması görece daha az olan Krize Müdahale Çalışmalarıihtiyacını azaltmak için gerekli olan Önleyici Rehberlik Çalışmaları, okul öncesi ve ilkokul döneminde Psikolojik Danışman/Rehber Öğretmenler tarafından uygulanmaktadır.

İlkokullara rehber öğretmen ataması için getirilen en az 300 öğrenci sayısı şartıyla, bu sayının altındaki okullarda rehber öğretmenin bulunmaması, özellikle özel gereksinimli öğrencilerin erken yaşta ve doğru bir şekilde tespit edilmesini büyük ölçüde engelliyor. Uzmanlar, bu erken teşhis ve yönlendirme eksikliğinin, çocukların ileriki eğitim ve sosyal yaşamlarında üstesinden gelmesi zor büyük sorunlara yol açabileceği konusunda uyarıyor.

Özel Gereksinimli Öğrencilerin Mağduriyeti ve Aksayan Hizmetler

Okullarda psikolojik destek ve rehberlik hizmetlerine erişim hakkı, mevcut yetersiz kadrolar nedeniyle ciddi şekilde kısıtlanmaktadır. Özel gereksinimli öğrencilerin tespiti ve doğru yönlendirilmesi gibi kritik konularda rehber öğretmen görüşüne duyulan ihtiyaç, rehber öğretmeni olmayan okullardaki müdürleri sürekli olarak görevlendirme talebinde bulunmaya itmektedir. Ancak, diğer okullardan yapılan geçici görevlendirmeler, sorunu çözmek yerine daha da derinleştirmektedir. Bir rehber öğretmenin farklı okullar arasında bölünmesi ve aniden yapılan görevlendirmeler; süreklilik gerektiren psikolojik danışma süreçlerini aksatmakta, gözlem ve takip çalışmalarının eksik kalmasına yol açarak öğrencilere nitelikli ve kesintisiz destek sunulmasını engellemektedir.

Öğrenciler; sınav stresi, duygusal zorluklar, akran ilişkileri ve kariyer yönlendirmesi gibi konularda ihtiyaç duydukları profesyonel desteğe düzenli olarak ulaşamamaktadır.

​Ortaöğretimde Okul Terki

​Temel Okullaşma ve Terk Bilgileri

● ​Okullaşma Oranı: Ortaöğretimde net okullaşma oranı 2023-2024 döneminde %88,0 oldu. Bu, lise çağındaki gençlerin %12,0'sinin örgün eğitimin dışında kaldığı anlamına geliyor.

● ​Okul Terki Sayısı: 2023-2024 döneminde toplam 263.599 öğrenci okulu bıraktı.

​ Kritik Göstergeler

● ​Erken Terk: Türkiye, ortaöğretimi tamamlamadan eğitimden ayrılan 18-24 yaş genç nüfus oranında (Eurostat kriteri) Avrupa ülkeleri arasında en yüksek sıralarda yer alıyor.

● ​NEET Oranı: Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan gençlerin (18-24 yaş) oranı 2024'te %22,9'a yükseldi (2023'te %22,5 idi).

​Bu veriler, gençlerin önemli bir kısmının zorunlu eğitimi tamamlamadığına ve istihdam piyasasına katılamadığına dikkat çekiyor.

Ortaöğretim; bireyin kendini tanıyarak ilgi, yetenek, değerlerine uygun meslek seçip topluma faydalı olması açısından kritik bir dönemdir. Bu dönemde sosyo ekonomik, ailevi veya okulla ilgili çeşitli sebeplerden okula devam edemeyen öğrencilere okul terki yaşanmadan önce vaktinde rehberlik ve psikolojik danışma çalışmalarının yapılabilmesi için günümüz haliyle 500 öğrenciye bir verilen rehber öğretmen norm sayısı yetersiz kalmaktadır. Okul terki için önleyici rehberlik çalışmaları verimli düzeyde gerçekleştirilememektedir.

Beklenen İyileştirme ve Önerilen Çözümler

Hizmetin doğru ve kesintisiz yürütülmesi için norm kadro sisteminde öğrenci merkezli köklü bir revizyon gerekmektedir.

Bakan Mahmut Özer’in Sözü Havada Kaldı

Dönemin Milli Eğitim Bakanı Mahmut ÖZER, 27.06.2023 tarihinde sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada bu soruna yönelik önemli bir adımın sinyalini vermişti:

"Değerli rehber öğretmen adaylarımıza yönelik bir müjdemizi buradan paylaşmak istiyorum: Anaokulu, ilkokul, ortaokul, lise, türü ne olursa olsun 100 öğrencisi olan her okulda bir rehber öğretmen olması zorunlu olacak. Okullarımızda öğrencilerimizin psikolojik sağlamlıklarını sürekli desteklemeyi sürdüreceğiz."

Hizmetin sağlıklı işlemesi adına, müstakil müdürlüğe sahip her eğitim kurumuna, öğrenci sayısına bakılmaksızın başlangıçta bir norm kadro tahsis edilmesi ve ek olarak her maksimum 250 öğrenci ve katı için en az 1 Rehber Öğretmen/Psikolojik Danışman normu açılması gerektiği ortadadır.

Norm Kapanması Riski: Bir Öğrencinin Önemi

Sistemdeki bir diğer kritik zafiyet ise norm düşüşlerinin hassasiyetidir. Tek 1 öğrenci nakli ile rehberlik normu düşmekte, okuldaki Rehber Öğretmen/Psikolojik Danışman sayısı eksilmekte veya tamamen normu kapatılmaktadır. Bu durum, okulda görevli rehber öğretmenin normunun bir anda boşalmasına ve hizmetin tamamen kesintiye uğramasına yol açarak büyük bir güvence sorununa neden olmaktadır. Normun boşalmasını önlemek ve Rehber Öğretmen/Psikolojik Danışmanların istikrarını korumak adına, okul normunun belirlenen sınırın aşağısına doğru 50 öğrenci toleranslı hale getirilmesi problemin önüne geçecektir.

Normların sağlam bir temele oturtulması, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin sürekliliği ve aksamaması için elzemdir.

Bu kritik düzenlemelere ilişkin Millî Eğitim Bakanlığından atılacak adımlar, eğitim camiası tarafından yakından takip edilmektedir.

Veri Kaynağı                                                          

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK):         Okullaşma Oranları, Ortaöğretim Tamamlama Oranları, 18-24 Yaş NEET Oranları (İstatistiklerle Gençlik Raporu)

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB):               Örgün Eğitim İstatistikleri (Okul Terk Sayıları)

Eurostat:                                               AB Erken Eğitim ve Öğretimi Bırakma Oranları (Türkiye  kıyaslaması)